गोविन्द बजगाई
देश निर्माण : चुनाव जित्ने नेताले होइन, जिम्मेवार जनताले गर्छ देश बन्ने प्रक्रिया कुनै एक चुनाव, कुनै एक नेता वा कुनै एक राजनीतिक दलमा सीमित हुँदैन।
देश निर्माणको वास्तविक आधार भनेको राष्ट्रप्रेमी जनता, उनीहरूको सभ्यता, संस्कार, चेतना र जिम्मेवारीबोध हो। तर दुःखको कुरा, हामी नेपाली जनता बारम्बार यो सत्यलाई बिर्सिंदै आएका छौँ। हामीले सोच्ने गर्छौँ— “यो चुनावपछि सबै ठीक हुन्छ”, “यो नेताले जिते देश बनाउँछ”, “यो दल आयो भने परिवर्तन हुन्छ”।
तर इतिहासले हामीलाई पटक–पटक एउटै कुरा सम्झाइरहेको छ— चुनाव मात्रले देश बनाउँदैन, चेतनशील जनताले मात्र देश बनाउँछ। हामी कहिले चुक्यौँ ? हामी त्यतिबेला चुक्यौँ, जब हामीले नेतालाई भगवान् बनायौँ र आफैँलाई केवल भीडमा सीमित गर्यौँ। जब हामीले प्रश्न गर्न छाड्यौँ र ताली बजाउन थाल्यौँ। जब हामीले नीति र दृष्टिकोणभन्दा नारालाई ठूलो बनायौँ। जब हामीले योग्यता होइन, जात–धर्म–क्षेत्र–भावनाको आधारमा मतदान गर्यौँ। हामीले नागरिक हुनुको कर्तव्यभन्दा समर्थक हुनुको मोहलाई ठूलो ठान्यौँ। यहीँबाट हाम्रो यात्रा गलत दिशातर्फ मोडिन थाल्यो।
हामीले कहिले बुझ्ने ? हामीले बुझ्ने दिन त्यही दिन हुनेछ, जुन दिन हामीले यो स्वीकार गर्नेछौँ कि— • देशको भविष्य हाम्रो एक मत ले तय हुन्छ • गलत निर्णयको असर नेतामा होइन, हाम्रै सन्तानको भविष्यमा पर्छ • भीडमा दौडनु सजिलो हुन्छ, तर सोचेर हिँड्नु आवश्यक हुन्छ यदि हामी आज पनि हल्ला, अफवाह, सामाजिक सञ्जालको उत्तेजनामा बग्यौँ भने भोलि न देश सुरक्षित रहन्छ, न हाम्रो भविष्य। अब के गर्नु पर्छ ?
अब हामीले तीनवटा कुरा स्पष्ट रूपमा गर्नैपर्छ— पहिलो : चेतनशील नागरिक बन्नु नेताको भाषण सुन्नु मात्र होइन, उनको विगत, आचरण, नीति र प्रतिबद्धता बुझ्नु। प्रश्न गर्न डर नमान्नु। दोस्रो : भीड होइन, विवेक पछ्याउनु हल्ला, प्रचार र भावनात्मक उत्तेजनाले होइन, तथ्य र तर्कले निर्णय लिनु। तेस्रो : राजनीतिलाई केवल नेताको विषय नठान्नु राजनीति हरेक नागरिकको जीवनसँग जोडिएको विषय हो भन्ने बुझ्नु।
जनतालाई वास्तविकता कसरी बुझाउने ? जनतालाई बुझाउन ठूला भाषण होइन, सत्य र उदाहरण चाहिन्छ। गाउँ–टोलमा छलफल, विद्यालयमा नागरिक शिक्षा, सामाजिक सञ्जालमा जिम्मेवार बहस र पत्रपत्रिकामा यस्ता लेखहरू आवश्यक छन्, जसले प्रश्न उठाओस्— “हामी सही बाटोमा छौँ कि छैनौँ ?” निष्कर्ष देश कुनै एक दिनमा बन्दैन, न कुनै एक चुनावले मात्र बन्छ। देश बन्छ— जब जनता सचेत हुन्छन्, जब नागरिकले आफ्नो जिम्मेवारी बुझ्छन्, जब भीड होइन, विवेक बोल्छ।
आज हामीले सोच्न सकेनौँ भने भोलि पछुतो बाहेक केही बाँकी रहने छैन। त्यसैले अब प्रश्न गरौँ, बुझौँ र जिम्मेवार बनौँ— किनकि देशको भविष्य नेताको भाषणमा होइन, जनताको चेतनामा निर्भर हुन्छ।